η χθεσινή κρίση

Την Κυριακή στην παραλία ξεφυλλίζω το Monocle. Θέλοντας και μη, με πιάνει μια ελαφριά μελαγχολία. Ίσως φταίει το αφιέρωμα στις πόλεις και το αστικό τοπίο. Γενεύη, Βιέννη, Παρίσι, Στοκχόλμη. Μέσα μεταφοράς, πράσινο, ποδηλατόδρομοι, δημόσιοι χώροι. Προς το παρόν όμως έχω απορροφηθεί από τη σχεδίαση, τις σελίδες και το όλο στήσιμο του περιοδικού. 43208840

Στο αεροπλάνο της επιστροφής μία μέρα πριν χάζευα σχεδόν με δέος πότε τα σκιτσάκια και πότε -το κυριότερο- τα τεράστια άρθρα του New Yorker. Η είδηση του κλεισίματος του ΕΤ με βρήκε στην Αυστρία. Οι συζητήσεις για την κρίση του τύπου από τότε εντάθηκαν ακόμη περισσότερο. Τι φταίει άραγε για την τραγική κατάσταση στου ελληνικού τύπου; Η περίπτωση του ΕΤ μας δείχνει ότι δεν πρόκειται μόνο για ζήτημα κακού και βαρετού σχεδιασμού των σελίδων. Για μια έλλειψη ιδεών και φαντασίας.


2007_S01-s1-bgrln-01_01[Όμως, πριν λίγους μήνες μια αμερικανίδα δημοσιογράφος μας μιλούσε για visual journalism, για την τέχνη του εξώφυλλου και τις άλλες διαστάσεις της αφήγησης. Την ώρα που μιλούσε για το αυτονόητο, θυμόμουν ξανά τα γυαλιστερά διαφημιστικά supermarket που παριστάνουν τις πρώτες σελίδες πολλών ελληνικών εφημερίδων.]*

Την Παρασκευή βρεθήκαμε στην εφημερίδα «Die Presse». Από την πολύ σύντομη επίσκεψη κρατάω δυο τρία σημεία απ’ αυτά που είπε ο M. Fleischhacker, διευθυντής ή για να είμαι ακριβής editor in chief της εφημερίδας. (για τους γερμανομαθείς το βλογ του).

AUT_DPΚατ’ αρχάς στα περί θανάτου της εφημερίδας και καθολικής επικράτησης του διαδικτύου, σχολίασε ότι θα πρέπει να κοιτάξουν να βρουν τρόπους να βελτιωθούν και να αναπτυχθούν και τα δύο ξεχωριστά και όχι να σκεφτόμαστε συνέχεια αν και πώς θα χρηματοδοτήσει το ένα το άλλο. Ανάμεσα στα άλλα, είπε ότι κατά τη γνώμη του πρέπει να δουλεύουν άλλοι δημοσιογράφοι στο έντυπο κομμάτι της εφημερίδας και άλλοι στο διαδικτυακό, ανάλογα με τη γνώση, το ταλέντο και κυρίως την αίσθηση του μέσου στο οποίο εργάζονται. Επίσης θα πρέπει, είπε, όλοι να μάθουν να συνεργάζονται περισσότερο.

Την ώρα που μιλούσε σκεφτόμουν ότι ούτε καν αυτό έχει γίνει εδώ. Δεν έχει γίνει ούτε σαφής διαχωρισμός, ούτε καμία ιδιαίτερη προσπάθεια να κατανοηθεί η φύση του web. (δίπλα το σαββατιάτικο φύλλο με τον Jackson).

Όμως, όσο κι αν θέλουμε να γκρινιάζουμε για τη μη εκμετάλλευση της τεχνολογίας, για την έλλειψη οργάνωσης ή πρωτοποριακών ιδεών, το βασικό πρόβλημα βρίσκεται αλλού και μάλιστα βγάζει μάτι. Το περιεχόμενο στα μέρη μας παίρνει άκλαυτο τον δρόμο για την ανακύκλωση.

Οι εφημερίδες ανακυκλώνουν δελτία τύπου, αντιγράφουν ανακοινώσεις και γενικώς είναι ξέχειλες από κατασκευασμένες ειδήσεις, λαϊκισμό, αναπαραγωγή της τραγικότερης κομματικής προπαγάνδας και έλλειψη γνώσης ή κουλτούρας. Αυτό που οι δημοσιογράφοι ονομάζουν ανάλυση είναι συνήθως ελαφρύς σχολιασμός γύρω απ’ τα ποσοστά και την επικοινωνιακή τακτική. Μονίμως συζητάνε πχ. για το πώς θα επηρεάσει το ΠΑΣΟΚ η τάδε κίνηση του Γιώργου, πώς θα αντιδράσει ο πρωθυπουργός στις ατάκες Μανώλη, πώς θα διαμορφωθεί η λίστα με τους καταλληλότερους. Μόνο που όλα αυτά δεν αποτελούν ούτε καν ένα ελάχιστο ψήγμα της πραγματικότητας. Τα μέσα σχολιάζουν το αντεστραμμένο είδωλό τους στον καθρέφτη. Δεν αναλύουν, δεν επεξεργάζονται την πραγματικότητα αλλά την επιρροή σε ποσοστιαίες μονάδες που ασκεί στην «κοινή γνώμη» η οποιασδήποτε αποκάλυψη. Η έλλειψη οποιασδήποτε διάθεσης να κοιτάξουν το αληθινό κόσμο, φανερώνεται από τα δύο αγαπημένα θέματα σχολιασμού των media, τη συσπείρωση των οπαδών και τη διαδοχολογία. Ασφαλώς αυτή η αποθέωση του κουτσομπολιού είναι βολική για κάποιους τηλεοπτικούς παρουσιαστές που τους ταιριάζει η – πραγματικά ζόρικη- ερώτηση «τί θα κάνει ο Καραμανλής αν χάσει η ΝΔ τις ελογές, θα παραιτηθεί ή όχι;». Η αυτονόητη ερώτηση όμως, δηλαδή τί κάνει και γιατί η ΝΔ σήμερα που είναι κυβέρνηση, ξεχνιέται ανάμεσα σε εξυπνάδες του τύπου «Καραμανλής ή χάος;». Τα μέσα πια δε μιλάνε για αυτό που συμβαίνει έξω, ούτε καν στην πιο φτηνή και κουτσομπολίστικη εκδοχή του. Ξεκινάνε ένα αυτοαναφορικό ξεκατίνιασμα σχετικά με τις μετεγγραφές των παραθυράκηδων.

Θεωρώ χαρακτηριστικό παράδειγμα διαστροφής την περίπτωση ΣΥΡΙΖΑ. Τα μέσα πριν από ένα περίπου χρόνο δημιούργησαν από μόνα τους εκείνο το πλαστό 18% μέσα από δημοσκοπήσεις, φωνές στα παράθυρα και άλλες στατιστικές του στιλ «πόσο τοις εκατό πιστεύει ότι ο Τσίπρας είναι ο καταλληλότερος μαυρομάλλης υποψήφιος κάτω των 35;». Στον αληθινό κοσμο όμως αυτό το 18% δεν υπήρχε πουθενά. Δε χρειαζόταν πολύ μυαλό για να το καταλάβεις αυτό. Φτάνει να μιλούσες με τους ανθρώπους γύρω σου. Τίποτα δεν είχε τόσο δραματικά αλλάξει. Μετά από τις ευρωεκλογές όμως, τα ίδια μέσα εγκαλούσαν το ΣΥΡΙΖΑ γιατί δεν ανταπεξήλθε στις προσδοκίες και δεν κατάφερε να μαζέψει τα ποσοστά που τα γκάλοπ του απέδιδαν. Ουσιαστικά εκτόξευαν κατηγορίες εναντίον ενός κόμματος γιατί δεν εκπλήρωσε τη φαντασίωση που τα ίδια δημιούργησαν ερήμην του.

Όταν μιλάω για διαστροφή όμως, δεν αναφέρομαι στην παραπάνω διαδικασία. Αναφέρομαι στο γεγονός ότι ο ΣΥΡΙΖΑ υιοθέτησε αυτομάτως και χωρίς αντιρρήσεις αυτή την παρανοϊκή προβληματική που διατύπωσαν τα μέσα. Η συζήτηση, με την πλήρη συναίνεση του ΣΥΡΙΖΑ, μετατοπίστηκε από τα ευρωπαϊκά ή έστω τοπικά πραγματικά προβλήματα και τις πράξεις της κυβέρνησης στο «γιατί έπαθε τέτοια συντριβή ο Σ.». Αυτό αν δεν κάνω λάθος λέγεται agenda setting.

Με άλλα λόγια οι δημοσιογράφοι αν ήθελαν να απεργήσουν, δε θα έπρεπε να περιμένουν πότε θα κλείσει η πρώτη μεγάλη εφημερίδα. Αντίθετα θα έπρεπε να αντιδράσουν με λύσσα στους απλήρωτους εργαζόμενους, στα πληρωμένα και τα θαμμένα ρεπορτάζ, στην αλαζονεία και την έλλειψη καλλιέργειας των στελεχών, στην προχειρότητα και την έλλειψη γνώσης των ίδιων. Οι δημοσιογράφοι επί χρόνια αδιαφορούσαν, υποχωρούσαν, έκαναν επώδυνους συμβιβασμούς και επικίνδυνους συμψηφισμούς. Έγραφαν χωρίς να έχουν βγει απ’ το γραφείο, έπαιζαν το παιχνίδι των διάφορων εμπλεκομένων, αδιαφορούσαν για την ποιότητα του κειμένου τους και την σύμπλευση με την αηδία της ΝΔ και του ΠΑΣΟΚ. Τώρα πληρώνουν/με όλοι μαζί. Ο προαναφερθείς διευθυντής της «Die Presse» είπε κάποια στιγμή ότι πολλοί δημοσιογράφοι δεν συνειδητοποιούν ότι είναι επαγγελματίες. Αυτό σημαίνει ότι η δουλειά τους δεν είναι απλώς να κρατάνε τη δουλειά τους. Η δουλειά τους είναι η έρευνα, η εμπεριστατωμένη ανάλυση, η γνώση, ο ωραίος λόγος, η αφήγηση της καθημερινής ζωής. Η δουλειά τους δεν είναι να ρίχνουν κυβερνήσεις, αλλά ούτε και να τις στηρίζουν. Δηλαδή η όποια κρίση δεν είναι καθόλου σημερινή. Σήμερα μιλάμε απλά για οικονομική κρίση των ιδιοκτητών. Όμως αν μας ενδιαφέρει η δημοσιογραφία κι όχι τα μαγαζιά θα πρέπει να παραδεχτούμε ότι η κρίση είναι πολύ παλιά και πολύ βαθιά. Αν σήμερα μας χτυπάει η αγωνία της ανεργίας, θα έπρεπε να μας είχε ενοχλήσει από καιρό η διαστροφή της έννοιας της δημοσιογραφίας.

Πέρα απ’ το περιεχόμενο, για όσους τουλάχιστον ζορίζονται με τον σημερινό τρόπο ζωής και πιστεύουν σε μια εντελώς διαφορετική πραγματικότητα, παραμένει κρίσιμο το ζήτημα της δημιουργίας ενός νέου επιχειρηματικού μοντέλου. Προσωπικά η μόνιμη απορία μου είναι η εξής: Πώς γίνεται να υπάρχει δημοσιογραφία, την ώρα που το μέσο βασίζεται στη διαφήμιση για την επιβίωσή του; Ή πώς είναι δυνατόν να υπάρξει δημοσιογραφία όταν οι γενικότερες συνθήκες του πολιτικού συστήματος επιβάλλουν τα media group; Με τα ποσά που απαιτούνται, μπορεί κάποιος να κάνει τον εκδότη, αν δεν είναι επιχειρηματίας μπλεγμένος σε ένα σωρό διαφορετικούς τομείς της δημόσιας ζωής; Το γεγονός αυτό δεν προκαλεί αναπόφευκτα τις προφανείς συνέπειες;

Ένας συνεπής αριστερός εδώ θα μου έλεγε ότι κι αυτό το ζήτημα όπως και τα περισσότερα είναι θέμα συσχετισμών και κοινωνικής οργάνωσης. Μέχρι τότε όμως, και αν βέβαια υποθέσουμε ότι η κατάσταση σχετικά με το περιεχόμενο είναι αναστρέψιμη, πρέπει να σπάσουμε τα κεφάλια μας μήπως και λυθεί έστω και κατά ένα μέρος το ζήτημα της χρηματοδότησης των μέσων.

*(Info: Visual journalism:

http://visualeditors.ning.com/http://timharrower.com/ )

υγ. παραπάνω τρία ωραία παραδείγματα καλοσχεδιασμένων -νομίζω- σελίδων κι από κάτω δύο ακόμη από την εξαιρετική tageszeitung

2008_S01-sll1-bln-01_012008_S01-s1-mmmbln-01_01

Advertisements

11 Σχόλια

Filed under ασυναρτησίες

11 responses to “η χθεσινή κρίση

  1. Οι παλιοί δημοσιογράφοι έλεγαν ότι όταν ένας σκύλος δαγκώσει άνθρωπο δεν είναι είδηση.Αντίθετα όταν ένας άνθρωπος δαγκώσει σκύλο,είναι.Σήμερα τα πορωτοσέλιδα γεμίζουν συνήθως με σκύλους που δαγκώνουν ανθρώπους.
    Τα μονόστηλα,δίστηλα,τρίστηλα κλπ ήταν ενδεικτικά της σπουδαιότητας που απέδιδε η εφημερίδα στην είδηση.Σήμερα τετράστηλο μπορεί να είναι ο Σάκης ή ο Γ.Μανώλης.
    Στεναχωριέμαι που άνθρωποι χάνουν την δουλειά τους αλλά αναρωτιέμαι αν τη στήριξαν όσο έπρεπε αυτή τη δουλειά.Κι αν δεν τους δινόταν η δυνατότητα να την στηρίξουν-απ΄την εργοδοσία ή την αγορά πχ-πόσο το πάλεψαν;
    Έχω πάψει να έχω τύψεις που δεν αγοράζω καθημερινή εφημερίδα.Γιατί θυμάμαι τον πατέρα μου,πριν περίπου μισόν αιώνα,να κρατά με σεβασμό την εφημερίδα του και να κόβει πότε πότε και μια είδηση,αρχειοθετώντας την σαν κάτι πολύτιμο.Τώρα;

  2. Βυτίο, να συμφωνήσω, αλλά κάνεις ένα μικρό λάθος. Όλα αυτά δεν οφείλονται σε άγνοια, μπουνταλοσύνη ή ατσουμπαλιά.
    Είναι σκόπιμα και εξυπηρετούν συγκεκριμένους στόχους και συμφέροντα.
    Το παράδειγμα του ΣΥΡΙΖΑ το επιβεβαιώνει. Όπως βέβαια, επινεναιώνει κι εσένα που αναφέρεις ότι οι Συριζικοί έφαγαν τη φόλα και έπαιξαν το τριπάκι των ΜΜΕ. Καλά να πάθουν, αυτό οφείλεται σε μνημειώδη βλακεία, κατ’εμέ.
    Το αυτό ισχύει και για τα περί τανκς, Μανώλη, και ακόμα περισσότερο για τα μετεκλογικά γεγονότα τα περί το ΛΑΟΣ και τον ΣΥΡΙΖΑ. Ειδικά το τελευταίο θα έκανε τον Μπέκετ να σκίσει όλα του τα πτυχία, και τα διδακτορικά μη σου πω.

    Το ζήτημα είναι πως όλη αυτή η σήψη βολεύει πολύ -ισχυρό- κοσμάκη.

    Όσο για το ζήτημα της χρηματοδότησής των μέσων, δεν είναι πρόβλημα, έχει λυθεί: από τα κρατικά ταμεία μαλίστα. Ρίξε μια μια ματιά στις καταχωρίσεις του ΕΟΤ στα μέσα. 🙂

  3. (‘Αλλο ένα) Θαυμάσιο ποστ.
    Το πρόβλημα είναι παλιό, βαθύ και δομικό. Επιπλέον έρχεται το νέο θέμα της ίδιας της επιβίωσης της παραδοσιακής έντυπης εφημερίδας ενώπιον του web. Ο Τύπος καλείται να εφεύρει νέους τρόπους και ρόλους.
    Ο ελληνικός Τύπος δεν γνωρίζει πλέον ούτε τους παλιούς.

  4. @ σελιτσάνος,
    εννοείται πως σε πιάνει η ψυχή σου να ακούς για τόσους εργαζόμενους ξαφνικά απολυμένους. το θέμα όμως είναι ότι δεν στηρίζουν τόσο καιρό όλοι – δημοσιογράφοι & αναγνώστες- την έννοια της δημοσιογραφίας ή της εφημερίδας (αν μπορούμε να το πούμε έτσι) . Το τί κατάσταση επικρατεί δεν μπορώ να το περιγράψω απ’ όσα λίγα έχω ζήσει ή έχω ακούσει από πρώτο χέρι. θα μου πεις σε ποιό τομέα της δημόσιας ζωής πάνε καλά τα πράγματα; πού δεν μας έχει πάρει η μπάλα του υπερκαταναλωτισμού & της αλαζονείας;
    είπαμε να σωθούν οι εφημερίδες αλλά όχι έτσι σκέτα, χωρίς καμία άλλη απαίτηση. Να σωθούν αλλάζοντας, να σωθούν επειδή θα το αξίζουν κι όχι ως ανάμνηση. (πάντως και για να είμαι δίκαιως, προσωπικά ακόμη κοιτάω κάποια άρθρα / κείμενα και κάποιους δημοσιογράφους με σεβασμό. Απλά δυστυχώς αυτοί δεν φαίνονται όσο ο Χατζηνικολάου ή ο Αυτιάς).

    @ καλή μου εκδρομική κροτ,
    εννοείται ότι δεν πρόκειται μόνο για τσαπατσουλιά ή βιασύνη. Πρόκειται και για παραίτηση και για βολή. Και για αποτέλεσμα άθλιων -πραγματικά- εργασιακών συνθηκών, και για έλλειψη κινήτρου, και για έλλειψη κουλτούρας και για κομματική εξάρτηση.
    όλα μαζί. όσό για την κρατική διαφήμιση μήπως αυτό δεν κάνει τα μέσα ένα είδος δημόσιας υπηρεσίας, που λεγε κι ο Καλαμούκης σήμερα; Είδες πουθενά τον δημόσιο τομέα να πηγαίνει καλά; χοχοχο

    @ aerosol,
    αυτό είναι το θέμα, ότι εδώ πρέπει να κάνουμε τον διπλό κόπο. να ξεκινήσουμε πάλι απ’ τα βασικά και μετά ν’ αρχίσουμε να ανακαλύπτουμε τους τρόπους το νέο κόσμο. Και να δούμε ποιός θα μείνει ζωντανός και πώς;

  5. Maria Tz.

    … Δε σου έχω πει όταν πας σε κάτι τέτοια, να με παίρνεις μαζί σου;

  6. Βυτίο, τα περί κρατικής διαφήμισης πικρή ειρωνεία ήταν. Δεν πιστεύω πως αυτή είναι η λύση, προφανώς!!!

  7. gasireu

    με προλάβατε για το τελευταίο τέυχος Monocle, αλλά θα πω τα υπόλοιπα που εντόπισα και με έβαλαν σε σκέψεις,
    ωραίες αναγνώσεις… 😉

  8. @ maria tz., ουπς. στο επόμενο σίγουρα
    (σε καμιά δεκαριά που είδα πάντως χρησιμοποιούν σχετικά αρκετά σκίτσο/animation κλπ στα πρωτοσέλιδα).

    @ κροτ,
    ναι βρε κροτ το κατάλαβα. αλοίμονο. είν’ αρρώστια η κρατική διαφήμιση, συμφωνούμε.

    @ gasireu,
    για πείτε, για πείτε. δυο μέρες πέρασαν κι ακόμη. (εντάξει κάντε πρώτα το μπανάκι σας και από βδομάδα βλέπουμε)

  9. Κώστας

    Δυστυχώς αγαπητέ συνάδελφε κι αυτό το ζήτημα όπως και τα περισσότερα είναι θέμα συσχετισμών και κοινωνικής οργάνωσης…. 😀

  10. Ευχαριστώ για την ενημέρωση , συνεχίστε να γράφετε ενδιαφέρον θέματα οπός αυτά που γράφετε μέχρι τώρα , για να τα διαβάσουμε , θα σας ξανά επισκεφτώ !!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s