η λάθος εκδοχή

Ο Βασίλης Ραφαηλίδης έγραφε κάπου: «ο κινηματογραφιστής είναι περισσότερο διανοούμενος και λιγότερο καλλιτέχνης». Χθες το βράδυ,  η φράση ήρθε να συναντήσει τη «συνεκδοχή της Νέας Υόρκης», εκεί που ο Τσάρλι Κάουφμαν έχει γράψει ένα φοβερό σενάριο, αλλά, νομίζω, δεν έχει φτιάξει μια φοβερή ταινία.

Επί δύο ώρες παρακολουθούμε ένα υπέροχο και χαώδες πήγαινε έλα, την έκφραση μιας διαρκούς αγωνίας για το θάνατο, την σύγχυση και τελικά τη ζωή την ίδια. Το έργο κυλάει σαν τις ρίζες ενός δέντρου που απλώνεται ενστικτωδώς και ανεξάντλητα προς όλες τις κατευθύνσεις, σταματώντας παροδικά μια συγκεκριμένη πορεία για να την ξαναρχίσει και πάλι μετά. Με τρομερό μαύρο χιούμορ και ανεξάντλητα ευρήματα ο Κάουφμαν έχει τόσες ιδέες όσες και οι πιθανότητες που κρύβονται σε ένα δευτερόλεπτο ζωής. Από τα πρώτα κιόλας λεπτά της ταινίας μπαίνεις σ’ αυτό το ιδιόμορφο κλίμα, στο εσωτερικό (και ταυτόχρονα παράδοξα γνώριμο) σύμπαν του σκηνοθέτη. Τα παιδικά τραγουδάκια με τις πικρές διαπιστώσεις, τα κινούμενα σχέδια και η μόνιμη όχι και τόσο μακρινή απειλή μιας κάποιας αόριστης αρρώστιας.

1Ο Hoffman, ως συνήθως, είναι εξαιρετικός, είτε προσπαθεί να πάρει το 166 την ώρα που παθαίνει κρίση, είτε έχει άλλη μια ιδέα για το θεατρικό που θα ανεβάσει, είτε κλαίει ενώπιον μιας ακόμη γυμνής γυναίκας. Με κάπως βαριά βήματα προχωράει μόνος, ανάμεσα στην δημιουργία, το θέατρο, τις γυναίκες, τους πολλαπλούς εαυτούς και τις πιθανότητες. Σα να είναι παραιτημένος και απελπισμένος εξαρχής, αντιμετωπίζει το κακό που έρχεται, όχι σαν δράμα και τραγωδία, αλλά σαν μια ακόμη αναπόφευκτη επιβεβαίωση της δικιάς του μοναξιάς και του επερχόμενου τέλους.

Ο Κάουφμαν, στα 50 του αν δεν κάνω λάθος, συντονίζεται πλήρως με την – ας την πούμε- σημερινή συλλογική τρέλα. Ξέρει καλά, έχει αναγνωρίσει στον εαυτό του τον δυτικό μοντέρνο άνθρωπο της σύγχυσης, της πίκρας, της ματαίωσης, της ικεσίας για αγάπη, του υπερβολικού άγχος για το οτιδήποτε και για όλα. Πώς λοιπόν να μην δεις τον αλλόκοτο έστω κόσμο του με συμπάθεια, όταν κι εσύ ο ίδιος, ξέρεις απ’ την καλή και την ανάποδη, πώς είναι να ζεις βυθισμένος στη σύγχυση;

Η στιγμή που ο Hoffman αναδεύει τα κόπρανά του, αναλογιζόμενος αν το χρώμα τους κρύβει την οριστική απάντηση της επερχόμενης ασθένειας, είναι η ώρα που ο Kaufman κοιτάζεται στον πρωινό καθρέφτη κι αντικρίζει ένα κενό είδωλο. Είναι η ίδια ώρα που μπαινοβγαίνουμε στριμωγμένοι χωρίς σκοπό ή αιτία στους συρμούς του μετρό, η ίδια ώρα που για κάποιο αόριστο λόγο κάνουμε καθαρισμό στον οδοντίατρο, η ίδια ώρα που σκεφτόμαστε ότι ο πόνος στα γόνατα μπορεί να είναι καρκίνος, γιατί όχι άλλωστε;  Είναι η Παρασκευή βράδυ που λες τελείωσε κι αυτή η εβδομάδα. Και; Είναι η καφετέρια γεμάτη με ζευγάρια κι εσύ με παρέα που δεν πολυγουστάρεις. Και; Είναι το κορίτσι σου που θα μπορούσε και να λείπει. Και;

Είναι ο κόσμος που στερείται νοήματος. Είναι το 2009 και αναζητείται απεγνωσμένα το ελάχιστο νόημα.

Ο Kaufman λοιπόν, τα περιγράφει όλα αυτά με απίστευτη ακρίβεια. Όμως η περιγραφή αυτή, νομίζω ότι θα ταίριαζε περισσότερο σε ένα βιβλίο ή ακόμη σ’ ένα θεατρικό. Γιατί εδώ, το εγκεφαλικό στοιχείο, η σκέψη κέρδισε τελικά το σινεμά, αφού ο λόγος δεν έγινε (τις περισσότερες τέλος πάντων φορές) εικόνα. Η ταινία δεν κατάφερε να δώσει αυτή την απαραίτητη εικαστική διάσταση που χρειάζεται ώστε κάποια στιγμή να απογειωθείς κυριολεκτικά μέσα απ’ όσα βλέπεις στο πανί. Τα ευρήματα και οι ιδέες πάρα πολλές και όλες πολύ ωραίες. Ήταν όμως τόσες, ώστε να δυσκολεύεσαι να τις χωνέψεις και σχεδόν να χάνεσαι. (Ας πούμε, ακόμη και στις πιο καλές ταινίες του Woody Allen, ο καταιγισμός από ατάκες διακόπτεται πολλές φορές και για αρκετά μεγάλο διάστημα). Ο Κάουφμαν κάποιες στιγμές μου φάνηκε ότι ήθελε να πει τόσα πολλά που δε χωρούσαν σε μια μόνο ταινία.

2

Τα πλάνα ήταν όλα κοντινά ή αυτά, που αν δεν κάνω λάθος, λένε αμερικάνικα (μέχρι το γόνατο ο ηθοποιός), ενώ οι γωνίες λήψης δεν άφηναν χώρο για τη φαντασία. Ίσως επειδή ο λόγος και η ιστορία διέγειρε το μυαλό του θεατή, να έμεινε κάπως πιο πίσω η εικόνα. Αυτή όμως η απόσταση μεταξύ των δύο, προσωπικά μου κακοφάνηκε. Μπορείς να πεις ότι φοβάσαι το θάνατο διαβάζοντας εκατοντάδες ποιήματα, ξεσπώντας σε μονολόγους, αναλύοντας και συζητώντας. Μπορείς όμως και να βάλεις το θάνατο να ακολουθεί ήσυχα την άμαξα δύο ηθοποιών ή μια ομάδα ανθρώπων. Όταν λέει λοιπόν ο Ραφαηλίδης ότι ένας καλός λογοτέχνης δε γίνεται απαραίτητα ένας καλός κινηματογραφιστής, εννοεί μάλλον ότι το να οπτικοποιήσεις τις ιδέες, οσοδήποτε μεγαλειώδεις κι αν είναι αυτές, δεν είναι και το ευκολότερο πράγμα στον κόσμο. (πχ. στην Αιώνια Λιακάδα ενός καθαρού μυαλού σημαντικό ρόλο στην συγκινησιακή φόρτιση του θεατή παίζουν οι σκηνές στην παραλία ή ο τρόπος που ο Κάρεϋ ταξιδεύει με το τρένο. Εκεί όμως ο Κάουφμαν δεν ήταν και σκηνοθέτης).

Η ταινία δε μου φάνηκε ακατανόητη. Δε μου φάνηκε υπερβολικά μπερδεμένη στη έκφραση των νοημάτων. Αντιθέτως νομίζω ότι πιάστηκε απ’ τα δυο τρία βασικά  ανθρώπινα ζητήματα κι επιχείρησε να τα αγκαλιάσει με όλη τη σύγχυση και την αγωνία που μπορεί να έχει ένας άνθρωπος. Αυτό το έκανε με ένα πολύ ωραίο τρόπο, όχι όμως ιδιαίτερα κινηματογραφικό.

Με άλλα λόγια, χθες νόμιζα πως παρακολουθούσα την προσπάθεια ενός φοβερού πεζογράφου να σκαρώσει ένα ποίημα. Οι ιδέες του με έπιασαν απ’ την πρώτη στιγμή, όμως η γραφή του δεν προκάλεσε εκείνο τον τρόμο που το ποίημα ξέρει καλά να προσκαλεί.

Advertisements

14 Σχόλια

Filed under κινηματογραφικά

14 responses to “η λάθος εκδοχή

  1. Δεν έχει έρθει ακόμα στο χωριό μας, οπότε δεν ξέρω.

    Όμως, στέκομαι σε μια φράση σου:
    «Είναι ο κόσμος που στερείται νοήματος.»

    Ο κόσμος δεν στερείται καθόλου νοήματος. Ίσα ίσα. Αλλά για να πιάσεις το νόημα του κόσμου, καλό είναι να ξεκινήσεις πρώτα από το νόημα της δικής σου ύπαρξης που ίσως να είναι λιγότερο περίπλοκο.

  2. αρχικά συμφωνώ με αυτό που λες σχετικά με το από πού πρέπει να ξεκινήσεις.
    Όμως ο κόσμος είναι έτσι κι αλλιώς παράλογος.
    όταν λέω ότι στερείται νοήματος, δεν επιχειρώ να δώσω απάντηση στο αν αξίζει κιόλας να ζεις. Λέω απλώς ότι σήμερα περισσότερο από ποτέ η ματαιότητα κάνει μπαμ ή ότι έστω -και για να το εκφράσω κάπως καλύτερα- το νόημα κοιμάται στο βυθό.

  3. αχα.
    Ίσως το νόημα να είναι πολύ περίπλοκο ή δυσνόητο. Βέβαια, ό,τι δεν λύνεται, κόβεται. Κάποιοι επιλέγουν αυτή την διέξοδο.
    Άλλοι, προσπαθούν να μάθουν να λύνουν ναυτικούς κόμπους.
    🙂

  4. gasireu

    τι να πω, το κάνατε και ακούγεται πλήρες νοήματος…οπότε θα οδεύσω και ‘γω πια!
    (αν και δεν πιστεύω ότι οι προβληματισμοί της εποχής που διανύει η NY έχουν καμία σχέση με τα αδιέξοδα της πόλης μας ή έστω της ύπαρξης μας εδώ)

  5. @ krot,
    καλά μιλάς σε μένα, που το κυριότερο πρόβλημα που αντιμετωπίζω στο camping είναι ότι δεν μπορώ να λύσω τα σκοινάκια που έχω δέσει όταν στήνω τη σκηνή. (το αμέσως επόμενο πρόβλημα είναι ότι οι γύρω δεν κοιμούνται από το ροχαλητό. αλλά αυτό εμένα δε με ενοχλεί)
    οπότε πάμε για φουλ κόψιμο, το λύσιμο είναι χρονοβόρο και ψυχοφθόρο.

    @ gasireu,
    α τώρα με αγχώνετε λες και σας προτείνω να πάτε κάπου.
    Λοιπόν κάποιο κορίτσι πίνωντας μπύρες μου είπε κάποτε ότι στο βλογ όλα τα στρογγυλεύω κι όλο αυτολογοκρίνομαι. Οπότε σας λέω το εξής: νομίζω ότι η ταινία είναι φοβερά ενδιαφέρουσα, αλλά κάνει μια τεράστια κοιλιά. τα υπερβολικά -όπως τα βλέπω εγώ τουλάχιστον- παιχνίδια του μυαλού και το ότι το έργο θα έπρεπε να είχε τελειώσει σε τουλάχιστον 2 περιπτώσεις πριν το κανονικό τέλος, το καθιστούν ορισμένες στιγμές κουραστικό. Παρόλα αυτά αξίζει νομίζω να το δει κανείς.

    Πάντως αν ισχύει ο κινηματογραφικός κανόνας που λέει: μόλις τελειώσεις την ταινία, δοκίμασε να βγάλεις μια σκηνή. Αν δεν αλλοιωθεί το νόημα, αν δεν χαλάσει κάτι στη ροή, αν τεσπα δεν ήταν λοιπόν απαραίτητη, πάει να πει πως κακώς υπήρχε η σκηνή εξαρχής, τότε ο κάουφμαν έπρεπε να ξανασκεφτεί δυο τρία πραγματάκια.

    (έγραψα σεντόνι ήδη, η παρένθεσή σας είναι υπό σκέψη)

  6. Σελιτσανος

    Μέχρι τώρα παρακολουθούσα σιωπηλός,μιας και δεν έχω δει την ταινία καιεπειδή η κινηματογραφική μου παιδεία δεν είναι και η καλύτερη.Διαβάζοντας όμως το τελευταίο σας σχόλιο,δεν μπορώ να αποφύγω τον πειρασμό να σημειώσω ότι αυτό που αναφέρετε ως κινηματογραφικό κανόνα,περιλαμβάνεται στην Ποιητική του Αριστοτέλη,ο οποίος θεωρεί ότι αν αφαιρέσεις μια σκηνή από μια τραγωδία και δεν αλλάξει το νόημα,τότε αυτή η σκηνή είναι περιττή.

  7. @ Σελιτσάνε, δεν μπορώ να αποφύγω να ομολογήσω ότι η παιδεία μου γενικώς δεν είναι και η καλύτερη. Συνεπώς αν το ήξερα ή το θυμόμουν απ’ το σχολείο, θα έπρεπε να είχα αναφέρει τη σημείωσή σας, η οποία πάντως είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα.
    Δεν ξέρω παντως αν συμφωνώ 100%. Θέλει κρίση κατά περίπτωση.

  8. Από το σχολείο,δεν νομίζω.Σας προτείνω την «Ποιητική του Αριστοτέλους» του Στάθη Ιω.Δρομάζου-αν μπορείτε να το βρείτε.Θα ενθουσιαστείτε.
    Σίγουρα το τι είναι περιττό στη σύγχρονη δραματουργία είναι αρκετά πολύπλοκο.Όμως ως κριτήριο πληρότητας και οικονομίας ενός έργου,νομίζω ότι είναι διαχρονικό.

  9. κ. Νομάρχα, εμείς δεν είμαστε τοπικοί άρχοντες να αγοράζουμε βιβλία με τη σέσουλα. Είπα να πάρω επιτέλους το Σελίν και σεις με βάζετε σε επιπλέον έξοδα.
    Δε μας βλέπω για διακοπές φέτο. Θα πήξει το κορμάκι μας.

  10. Επιτέλους, ένας άνθρωπος που συμφωνούμε για την συγκεκριμένη ταινία!

    υ.γ. Το παρών blog είναι εξαιρετικό (μόνο που δεν γράφεις πολύ συχνά!). Καλημέρες…

  11. @ Σελιτσάνε,
    αφήστε το Ρόμελ, γιατί με βλέπω να κατεβαίνω λίγο πιο κάτω απ’ την Αρκαδία και θα με δείτε φάντη μπαστούνη στην πόρτα του ιατρείου σας. διακοπές με τα βιβλία μου στη μεσσηνία.
    και σας είπα άμα βλέπω τροχό αγριεύομαι.

    @ inverted_a,
    μπορώ να πω ακριβώς το ίδιο, επιτέλους. (Εντάξει είμαστε τρεις, είναι κι ένας φίλος μαζί)

    υ.γ. και σας ευχαριστώ πολύ. Αλλά εδώ κοντεύει να κάνει διάλειμμα ο κ. Μοίρης, εμείς πώς να ανταποκριθούμε;

  12. Διαθέτομεν και δωρεάν πολυτελή ξενώνα με θέα τον Μεσσηνιακό κόλπο(17 χλμ από το ιατρείο…)

  13. 17 χλμ είναι λίγα. Χρειάζομαι περισσότερη ασφάλεια.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s